Δελτίο Τύπου Συλλόγου Βελιωτών για την εκδήλωση "Βελιώτες Πεσόντες & τραυματίες στο Πολεμικό μέτωπο του 1940"

Σε μια ατμόσφαιρα σεβασμού και μνήμης, η τοπική κοινότητα Βέλου απέδωσε για μια ακόμη φορά, φόρο τιμής σε εκείνους που με το αίμα τους χάραξαν τη λέξη «Ελευθερία» στην ιστορία της χώρας μας.

Στην αίθουσα του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Βέλου, ο Σύλλογος Βελιωτών «Η Αγία Μαρίνα» πραγματοποίησε εκδήλωση αφιερωμένη στους Βελιώτες που πολέμησαν, τραυματίστηκαν ή έπεσαν ηρωικά στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο του 1940.

Αφετηρία και συμβολικό κέντρο της εκδήλωσης στάθηκε το Ηρώο του Βέλου, που βρίσκεται στον προαύλιο χώρο της Αγίας Μαρίνας. Σαν ζωντανός φρουρός της μνήμης χαράσσονταν επάνω του ονόματα πεσόντων από κάθε κρίσιμη περιόδο της ελληνικής ιστορίας: Βαλκανικοί Πόλεμοι, Α΄ Παγκόσμιος, Μικρασιατική Εκστρατεία, Β΄ Παγκόσμιος και Εμφύλιος. Τα πρώτα ονόματα γράφτηκαν στην εμπρόσθια όψη, σαν πρόλογος μιας ιστορίας που δεν τελείωσε. Ύστερα ήρθαν κι άλλα, στην οπίσθια πλευρά και ύστερα στην αριστερή, σαν κεφάλαια που προστίθενται σε ένα βιβλίο χωρίς τέλος. Κάθε χαραγμένο όνομα είναι μια υπόσχεση: ότι η θυσία δεν θα ξεχαστεί, ότι η μνήμη θα στέκει όρθια όσο υπάρχει Βέλο και άνθρωποι που τιμούν την ιστορία του.

Με αφορμή την εθνική επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, τιμήθηκαν έξι πρόσωπα που τα ονόματά τους δεν σβήνει ο χρόνος:

•           Αγγελόπουλος Ευάγγελος,
•           Δενεκές Ηλίας,
•           Κλουτσινιώτης Γεώργιος,
•           Κοντογιώργος Δημήτρης,
•           Λιγάκης Γεώργιος,
•           Λυμπερίου Χρήστος.

Έξι νέοι άνθρωποι που, μαζί με άλλους συμπατριώτες μας, άφησαν την τελευταία τους πνοή στα βουνά της Ηπείρου, της Αλβανίας και της Μακεδονίας.

Το Ηρώο του Βέλου στην Πλατεία Ελευθερίας.
Αυτός ο ζωντανός φρουρός της μνήμης αντίκρισε τον κατακτητή στο
 πρόσωπο του Αυστριακού στρατιώτη.
Χρόνια αργότερα, τα ονόματα των έξι πεσόντων του 1940
θα γραφόντουσαν επάνω του.

Μέσα από ιστορικές αναφορές και τεκμηριωμένα στοιχεία, η θυσία τους τοποθετήθηκε στον χωροχρόνο: από τις μάχες της Μόροβα και της Χειμάρρας έως την Τρεμπεσίνα, το Δόντι και το φυλάκιο Δημαρίου, αναδείχθηκε το σκληρό πρόσωπο του πολέμου, οι αντίξοες συνθήκες και η αυταπάρνηση που χαρακτήρισε τον αγώνα τους.

Έτσι, η ιστορία αναδείχθηκε με σαφήνεια και ιστορική ακρίβεια, ώστε η τιμή που τους αποδίδουμε να μην περιορίζεται πια στον γενικό όρο “πεσόντες του 40” αλλά να μετατρέπεται σε ζωντανή μνήμη και μάθημα για τις επόμενες γενιές, όπως οφείλουμε.

Μαρτυρίες Ζωής – Μνήμες Ανεξίτηλες

Η εκδήλωση απέκτησε ιδιαίτερη βαρύτητα μέσα από τρεις συγκλονιστικές μαρτυρίες.

Ο κ. Δημήτρης Θωμαδάκης μίλησε για τον πατέρα του, Νικόλαο Θωμαδάκη, έναν από τους πολλούς που κλήθηκαν να πολεμήσουν στα παγωμένα βουνά της Βορείου Ηπείρου. Ως οπλοπολυβολητής, συμμετείχε σε σκληρές μάχες υπό την αρχηγία του στρατηγού Βοριά μέχρι που στις 14 Ιανουαρίου 1941, τραυματίστηκε βαριά από θραύσμα όλμου που πολτοποίησε το αριστερό του μάτι και σφηνώθηκε στο κρανίο του. Το ξένο σώμα παρέμεινε εκεί για 62 χρόνια, μέχρι τον θάνατό του, καθώς η αφαίρεσή του θα ήταν μοιραία. Παρά την αναπηρία του, ποτέ δεν παραπονέθηκε· αντίθετα, έλεγε με ευγνωμοσύνη: «Ευχαριστώ τον Θεό που με άφησε να ζήσω, έστω και με ένα μάτι».

Η κ. Αθηνά Ιωάννου μνημόνευσε τον Νικήτα Πέτρου, Μικρασιάτη πρόσφυγα που πολέμησε στην Αλβανία και αργότερα μετεφέρθη αιχμάλωτος στη Γερμανία. Η αφήγησή της περιέλαβε και άλλους Βελιώτες, όπως τον μπαρμπα-Θανάση Μανάρα που πολέμησε στην Αλβανία και έζησε με βαριές αναπηρίες, χάνοντας δάχτυλα και μέλη του σώματός του από τα κρυοπαγήματα. Συγκλονιστική ήταν η αναφορά της στον ρόλο των παιδιών στην αντίσταση καθώς μικρά κορίτσια, μεταξύ αυτών και η θεία της Ελένη Μωραΐτη Ιωάννου, μετέφεραν μηνύματα κρυμμένα στις ραφές των ρούχων τους, περνώντας απαρατήρητα από τους κατακτητές.

Η κ. Αλέκα Μασούρη μοιράστηκε τις μνήμες της για τον πατέρα της, Ιωάννη Κέλεγκα, που συμμετείχε στον πόλεμο ως ασυρματιστής. Όπως αφηγήθηκε, αναγκαζόταν να μένει απομακρυσμένος από το υπόλοιπο στράτευμα για να μην εντοπίζεται από τα εχθρικά αεροπλάνα, αντιμετωπίζοντας μόνος τις κακουχίες. Η μαρτυρία της δεν περιορίστηκε στον πόλεμο· άγγιξε και την κατοχή στο Βέλο, φέρνοντας στο φως εικόνες που συγκλονίζουν: οι αποθήκες που μετατράπηκαν σε φούρνους για τον ανεφοδιασμό των Γερμανών και οι ελαιώνες που έγιναν κρυψώνες για στρατιωτικά οχήματα. Θύμισε ακόμη ένα δραματικό περιστατικό αντίστασης, όπως καταγράφεται στο περιοδικό “ΔΙΑΛΟΓΟΣ” (1985), μέσα από την προσωπική μαρτυρία του Παναγιώτη Ζάρκου που το έζησε και το περιέγραψε λεπτομερώς: την ενέδρα Ελλήνων κατά γερμανικής περιπόλου κοντά στον Άγιο Νεκτάριο, όπου σκοτώθηκαν τέσσερις Γερμανοί στρατιώτες, πριν οι επιτιθέμενοι υποχωρήσουν μπροστά σε ισχυρή γερμανική αντεπίθεση.

Αυτές οι εικόνες, ζωντανές στη μνήμη της, φανερώνουν ότι η ιστορία του τόπου δεν γράφτηκε μόνο στα μέτωπα, αλλά και στους δρόμους και τα χωράφια του Βέλου, με πράξεις γενναιότητας και αντίστασης.

Ο Αυτοκινητιστής από το Δελβινάκι – Μια Σιωπηλή Ηρωική Μορφή

Ο κ. Βασίλειος Μηλιώνης μας αφηγήθηκε τη συγκλονιστική ιστορία του αυτοκινητιστή από το Δελβινάκι, φωτίζοντας εξαιρετικά σημαντική πτυχή της εποποιίας του ’40. Αναδείχθηκε η μορφή του Κώστα Τσέλιου, του αυτοκινητιστή που από το 1920 εκτελούσε το δρομολόγιο Ιωάννινα–Αργυρόκαστρο και μετέφερε το ελληνικό ταχυδρομείο. Στον πόλεμο, παρότι έχασε επτά αυτοκίνητα, συνέχισε με αυταπάρνηση να προσφέρει υπηρεσίες στην πατρίδα, συλλέγοντας κρίσιμες πληροφορίες για τις ιταλικές κινήσεις. Η σημαντικότερη από αυτές αποκάλυψε προβοκάτσια που σχεδίαζαν οι Ιταλοί για να ενοχοποιήσουν την Ελλάδα και να δικαιολογήσουν την εισβολή. Χάρη στις πληροφορίες του, κατασχέθηκε εκρηκτικό υλικό και η επίθεση αναβλήθηκε για πέντε μήνες, δίνοντας χρόνο στην Ελλάδα να προετοιμαστεί. Παρά την τεράστια προσφορά του, ουδέποτε ζήτησε ανταμοιβή, μένοντας σύμβολο ανιδιοτέλειας και πατριωτισμού.

«Ο Πόλεμος μέσα από τη Λογοτεχνία – Η φωνή του ’40 σε ποίηση και πεζό»

Η εκδήλωση πλαισιώθηκε από απαγγελίες κορυφαίων έργων της ελληνικής γραμματείας που έδωσαν λογοτεχνική πνοή στο ιστορικό περιεχόμενο.

Ο κ. Ιωάννης Χρυσικόπουλος παρουσίασε στοχασμούς του Άγγελου Τερζάκη από την Ελληνική Εποποιία 1940-41, αναδεικνύοντας την έννοια της νίκης όχι ως απλή στρατιωτική υπεροχή, αλλά ως υπέρβαση του θανάτου και ύψιστη πράξη ευθύνης. Η νίκη, μακριά από ψευδαισθήσεις και θριαμβολογίες, αποκτά τραγικό και υψηλό νόημα: είναι χαιρετισμός στη μοίρα και ταυτόχρονα δέσμευση των εφέδρων να τιμήσουν την ιστορία με θυσία και μεγαλείο.

Ο κ. Ιωάννης Χρυσικόπουλος ο νεότερος απήγγειλε απόσπασμα από το έργο του Οδυσσέα Ελύτη Η πορεία προς το μέτωπο, από την ποιητική σύνθεση Το Άξιον Εστί. Μέσα από τους στίχους του ζωντάνεψε η εικόνα της νυχτερινής πορείας των στρατιωτών: βήματα αργά στη λάσπη, σιωπή και λιτότητα, μια σταφίδα μοιρασμένη για κουράγιο, και η αγωνία να προλάβουν το ξημέρωμα πριν γίνουν στόχος των αεροπλάνων. Ακολούθησε το συγκινητικό κείμενο του Νίκου Καββαδία «Στο άλογό μου», μια εξομολόγηση συντροφικότητας μέσα στη δίνη του πολέμου.

Η κ. Κωνσταντίνα (Ντίνα) Τσοτσώνη απήγγειλε απόσπασμα από το Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας του Οδυσσέα Ελύτη, ζωντανεύοντας με συγκλονιστική δύναμη την εικόνα του νέου που έπεσε στα χιονισμένα βουνά της Αλβανίας. Μέσα από το ποίημα αναδεικνύεται ο πόνος της απώλειας, η μεγαλοσύνη της θυσίας και η αιώνια μνήμη που χαράσσεται μέσα από την ποίηση.

Οι απαγγελίες αυτές ήταν γέφυρες μνήμης που συνέδεσαν την ιστορία με την τέχνη, φωτίζοντας το μεγαλείο και την ανθρώπινη διάσταση της εποχής.

Ένα Μήνυμα που Δεν Σβήνει

Η εκδήλωση έκλεισε με λόγια τιμής από τον εφημέριο του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου, πατέρα Ξενοφώντα Κατσαούνη, υπενθυμίζοντας ότι η μνήμη των ηρώων είναι χρέος όλων μας. Λόγια ουσιαστικά και όχι κενά περιεχομένου καθώς η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με την ευγενική παραχώρηση της αίθουσας του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου. Ολοκληρώνοντας, δήλωσε παρών σε κάθε μελλοντική προσπάθεια τιμής και μνήμης - πράξεις που χαρακτήρισε ως “ευλογημένες”.

Πατήστε εδώ για να παρακολουθήσετε στο κανάλι μας στο YouTube, βίντεο της εκδήλωσης.